Waarom muziektheorie?
Wanneer u op een redelijk niveau muziek wilt beoefenen, zult u muziektheorie moeten leren. Zeker componisten dienen over aanzienlijk veel kennis te beschikken. Immers, muziek begint bij een compositie. Uitvoerende musici kunnen een slechte compositie niet verbeteren.
Als scheppend kunstenaar mag u er niet op rekenen dat noten per toeval op de juiste plek terechtkomen. Er zijn regels die u in acht moet nemen. Zelfs als u zich niet aan de regels wenst te houden (en dat doet geen enkele geschoolde componist), zult u de theorie moeten kennen. Althans, als u bewust van de regels wenst af te wijken.
En nee, louter op het gehoor werkend, ook al bent u een genie, komt het niet vanzelf goed. Maar als u gewend bent een genre te beoefenen waarin onwetendheid troef is, komt u er wel mee weg. U heeft dan niet per se les nodig, als u daar geen zin in heeft. U kunt met een gerust hart deze website verlaten.
In de ruim dertig jaar dat ik als musicienne actief ben, heb ik niet eenmaal een partituur kunnen ontdekken, geschreven door een amateur met weinig scholing, die niet overduidelijk het werk was van een onwetende. In de eerste tien maten reeds geeft men zich bloot, hoe razend knap de schrijver ook probeert te lijken. Elk vak vergt immers studie en muziek vormt daar geen uitzondering op.
Deze site biedt u een beknopte, maar doordachte cursus harmonieleer aan. De cursus is gratis, zodat ook geïnteresseerden met een smalle beurs, zoals jonge talenten, de benodigde basiskennis op kunnen doen. Het betreft hier de algemene harmonieleer, die breed toepasbaar is.
Het vak harmonieleer is echter niet eenvoudig. U kunt behoefte hebben aan persoonlijke begeleiding. Om u van dienst te kunnen zijn, heb ik adressen verzameld van bevoegde docenten die lesgeven in theorie, waaronder harmonieleer en/of contrapunt, en compositie.
U kunt meteen naar de adressen: Links muziekonderwijs, maar ik adviseer u eerst onderstaande tekst te lezen.
De muziektheoretische vakken
Harmonieleer
Harmonieleer is een zeer belangrijk muziektheoretisch vak. Als u een compositie wilt analyseren, als u wilt arrangeren, als u zelf wilt componeren, of wanneer u overweegt te gaan dirigeren, kunt u niet zonder een behoorlijke kennis van de harmonieleer. Voor een goede beheersing van dit vak is het beslist nodig dat een docent u begeleidt.
Wat is harmonieleer?
Harmonieleer wordt soms omschreven als de leer der akkoorden. Dat is nogal kort door de bocht, maar zo begrijpt u wel waar we het over hebben. Als dat hetgeen is wat u fascineert, de akkoorden en hun functie binnen het geheel, dan is harmonieleer het vak waarin u zich zou moeten verdiepen.
Contrapunt
U kunt zonder contrapunt te hebben gestudeerd redelijk uit de voeten als het gaat om muziek in een romantische stijl. Bent u echter geïnteresseerd in polyfonie, zoals de muziek van Bach, of ligt uw hart bij componisten als Hindemith, dan zou u dit vak interessant kunnen vinden. De bekendste stijlperiode waarin de polyfonie beoefend werd is de Barok, maar liefhebbers zullen ook aan de 15de eeuw denken, met name aan een componist als Ockeghem. In het algemeen echter, wordt met polyfonie de instrumentale polyfonie bedoeld, zoals die door Bach beoefend werd. Het is ondoenlijk om dit vak zelfstandig te leren.
Wat is contrapunt?
Contrapunt is de muziekleer waarbij de zelfstandigheid van de stemmen voorop staat. Bij polyfone muziek zijn de stemmen niet ondergeschikt aan een overheersende stem, die als het ware de melodie claimt. Stemmen worden met elkaar verweven en soms is er sprake van een ingewikkelde, maar ook kunstzinnige constructie. Een bekend voorbeeld van polyfonie is de canon.
Voor alle duidelijkheid, polyfonie en harmonie gaan samen. Ook al zijn stemmen zelfstandig, dan nog bewegen zij zich in een harmonisch raamwerk. Daarom is contrapunt studeren en geen harmonieleer zinloos. Harmonieleer studeren en geen contrapunt, dat kan toereikend zijn. Als u geen van beide vakken beheerst, zou u met harmonieleer moeten beginnen.
Maar, als u beide vakken bij dezelfde docent volgt, is het mogelijk dat harmonieleer en contrapunt gelijktijdig onderwezen worden. Docenten zijn zich er namelijk van bewust, dat de harmonie zoals wij die ervaren, tijdens de Barok tot ontwikkeling kwam. Daarom proberen zij u zo onbevangen mogelijk aan het contrapunt te laten wennen. U zou eerst les kunnen krijgen in contrapunt, met name het vocaal contrapunt.
Compositie
Wat is componeren?
Zie hiervoor het hoofdstuk Wat is componeren?
Zoals uit het voorafgaande blijkt, is de methode van onderwijzen afhankelijk van de docent die u bij de hand neemt. Wilt u leren componeren, dan zou u les kunnen nemen bij een klassiek geschoold componist. Klassiek geschoold betekent hier op traditionele wijze geschoold, hetgeen inhoudt een studie aan een conservatorium of universiteit (in het buitenland) met als hoofdvak compositie. Een klassiek geschoold componist kan werkzaam zijn als schrijver van willekeurig welke muzieksoort, ook moderne muziek.
Tegenwoordig kunt u op een conservatorium ook jazz studeren als componist. Als u alleen in jazz geinteresseerd bent, valt dit zeker aan te raden. Mocht jazz u enigszins interesseren, dan zou ik de klassieke opleiding volgen en als bijvak of specialisatie voor jazz kiezen. Dat geldt ook voor de opleiding tot musical-, pop- of rock-componist (tenzij u qua ontwikkelingsniveau de klassieke opleiding niet aankunt).
In principe kunt u componeren op een redelijk niveau als u de harmonieleer beheerst. Kent u ook het contrapunt, dan staat weinig u nog in de weg. Maar als u wilt leren componeren, zou u toch les moeten nemen bij iemand die het vak beheerst en niet iemand die er alleen maar over kan praten. U zou immers ook geen tekenles willen nemen bij een leraar die zelf niet kan tekenen, al weet die persoon nog zo veel over verhoudingen en materialen.
Helaas zijn klassiek geschoolde componisten maar zelden bereid om les te geven. Zelf ben ik er inmiddels ook mee gestopt. Componisten lappen de schoolse regels veelal aan hun laars. Het is dan weinig plezant om steeds weer terug te moeten keren naar schoolse theorie.
Waar les te nemen?
Muziekscholen
Ofschoon u bij de links adressen aantreft van privé-docenten, wil ik u allereerst wijzen op het bestaan van gemeentelijke muziekscholen. Daar kunt u ook terecht voor cursussen in muziektheorie zoals harmonieleer en compositie (in Nederland). Bij compositie wordt soms het contrapunt behandeld, al zal het niet diepgaand zijn. Een korte cursus, bijv. een workshop, is ideaal om te ervaren of een studie in een van voornoemde vakken voor u een aangename bezigheid inhoudt.
Niet elke muziekschool biedt dezelfde cursussen aan. Informeert u daarom eerst bij de dichtstbijzijnde muziekschool. Als u in een dorp woont, zou u toch bij u in de buurt les kunnen krijgen, omdat muziekscholen in grotere steden veelal dependances hebben in de omringende dorpen.
Geneer u niet om les te nemen, omdat u te oud zou zijn, of over een lage vooropleiding beschikt, of in welke zin dan ook gehandicapt bent. Gemeentelijke muziekscholen worden gesubsidieerd door de overheid. U betaalt er belasting voor. Maak gebruik van uw rechten.
Het niveau kan op de ene muziekschool hoger zijn dan op de andere. Soms kunt u alleen een cursus volgens een vaststaand patroon. Maar ook kan de docent ingaan op hetgeen u zelf wekelijks aandraagt en in het gunstigste geval komt uw les overeen met een college in muziektheorie aan een conservatorium.
Les van een componist
Als u al wat gevorderd bent en u kent een componist bij u in de omgeving, dan zou u les van die componist kunnen krijgen. Alles wat u hoeft te doen is vragen. U kunt uiteraard afgewezen worden, maar het komt voor dat een componist die geen les geeft, toch - eventueel voor een korte periode - een leerling aanneemt. Vooral als die leerling getalenteerd blijkt te zijn. Mocht u echter een absolute beginner zijn, dan kunt u beter bij een muziekschool informeren.
Les van een muziekleraar
Docenten muziek in het voortgezet onderwijs, met name in het hogere onderwijs, hebben veelal een goede scholing ontvangen en zijn in staat, en soms bereid, om les te geven in harmonieleer en, ofschoon niet altijd even grondig, contrapunt. Een en ander is wel afhankelijk van hun bevoegdheid. Mocht u een leraar kennen aan het voortgezet onderwijs, vraag dan eens of die u een tijdje les wil geven.
Les van een muziekstudent
Helaas is het niet altijd zo, dat een studerend instrumentalist u op verantwoorde wijze les kan geven in muziektheorie. Als u les wilt nemen bij een student, zoek dan iemand die een muziektheoretisch vak als hoofdvak heeft en die minimaal in het derde jaar zit, als dit zijn of haar eerste studie aan het conservatorium is.