Muziek, notatie en software
Ooit kraste de componist, of zijn hulpje, met een ganzenveer geduldig de noten op perkament of katoenpapier. Later in de geschiedenis werd door zetters het geploeter van de componist overgebracht naar een drukbare vorm. Componisten werden zo wel afhankelijk van uitgevers, zoals menigeen tot zijn grote verdriet heeft moeten ervaren.
Daarna kwamen er computers, muzieksoftware en het internet. De ontwikkeling stopt hier ongetwijfeld niet, maar de musicus uit de 21ste eeuw kan er prima mee uit de voeten. Wel streeft menig componist er nog steeds naar om door een belangrijke en beroemde muziekuitgever te worden uitgegeven. Behoefte aan erkenning, naar ik vermoed.
In dit advies richt ik mij op notatie software en het omzetten van de notatie in klank, zoals een MP3, zodat u uw werk op moderne en eenvoudige wijze kunt presenteren, bijv. op een website.
Eerst een paar voorbeelden als MP3. De kwaliteit van de MP3 is niet al te hoog, want hoe
hoger de kwaliteit, hoe groter de file en des te meer bandbreedte het mij kost. Mede daarom
zijn het fragmenten:
Holst - Mars /
Satie - Le piccadilly /
Bach - Badinerie
Behalve componeren, schrijven en lesgeven, houdt de produktie van muziek mij van de straat. Een studio of een orkest heb ik daar niet voor nodig. Bovenstaande muziek is geheel vanachter mijn bureau gemaakt. Alles wat ik gebruik is een partituur, een pc en software.
De weg
- Vragen over software kunt u stellen in het forum.
De weg die u zou kunnen bewandelen om uw werk om te zetten in een fraaie partituur en die u ook in staat zal stellen om geluidsfiles te maken, zonder dat u daar anderen voor nodig heeft, vindt u hieronder. Ik baseer mijn advies wel op het volgende:
U noteert uw muziek in notenschrift. U heeft een goed gehoor en u kunt zich de aanschaf van software veroorloven. Tevens schrikt u er niet voor terug om een computerprogramma te leren gebruiken.
1. De partituur maken
Wat voor software u ook gebruikt om muziek in het net te zetten, kies altijd een programma dat het bestand kan exporteren als een midi-file. Midi is een geheel aan commando's waarmee midi-instrumenten, evt. van een virtueel orkest, kunnen worden aangestuurd. In Midi vertelt u welk instrument een bepaalde toon moet weergeven en hoe.
Er zijn verschillende notatie-programma's, waaronder zelfs gratis programma's, maar als u niet het risico wilt lopen om later op een ander programma te moeten overstappen, komt vooral deze software in aanmerking: Finale en Sibelius.
Uiteraard zijn er ook nog andere programma's, maar Finale en Sibelius zijn ontworpen voor de musicus die het notenschrift beheerst. U zult zich niet ontheemd voelen. Op uw scherm krijgt u een partituur te zien waarin u naar hartelust wijzigingen kunt aanbrengen. Dat kan via het toetsenbord, maar ook met een muis.
Finale is een oudgediende. Het is onder componisten een vertrouwd programma en het beschikt over erg veel mogelijkheden als het gaat om het noteren van muziek. Wat u ook verzint, Finale kan het in de partituur opnemen. Maar het heeft wel een nadeel.
Omdat Finale al lang bestaat, is er in de loop der tijd steeds weer een functie aan toegevoegd. De menu's die u op kunt roepen, zijn daarom niet altijd even logisch van opzet. In het begin zult u vaak moeten zoeken. Er zijn wel tutorials beschikbaar. Die heeft u ook nodig.
Sibelius is relatief jong. De makers hebben Finale goed bestudeerd en met die kennis een totaal nieuw programma ontworpen, dat logischer van opzet is en makkelijker te leren. De leercurve van Sibelius kunt u vergelijken met een flauwe helling, die van Finale met de Alpen.
Maar ook Sibelius heeft een nadeel. Het is op de gemiddelde gebruiker afgestemd. Verlangt u meer van het programma, dan loopt u tegen beperkingen op. Sibelius is een modern en gelikt programma. Finale wordt gezien als een programma voor de nerds onder musici.
Alles overziende kom ik tot de conclusie dat Sibelius een goede keuze is als u haast hebt en snel wilt beginnen met partituren maken, zeker als u over een driftige natuur beschikt. Finale is geschikt voor degenen die bereid zijn om maandenlang een indrukwekkende veelheid aan mogelijkheden qua notatie te verkennen. Zelf gebruik ik Finale 2008.
Ga wel eerst bij Amazon UK, Ebay of Marktplaats kijken, voor u Finale of Sibelius in de winkel aanschaft. Het verschil kan oplopen tot honderden euro's per programma.
Vergelijk
de vijf versies van Finale. Ik adviseer Finale, Allegro of Notepad. Finale kost ca. $ 600,- Allegro ca. $ 200,-
Finale
Vergelijk
de twee versies van Sibelius. Sibelius Student is echter niet geschikt. Sibelius kost ongeveer $ 600,-
Sibelius
Het oorspronkelijk zeer simpele programma Notepad is door Finale verder ontwikkeld tot een bruikbaar programma. Tot en met versie 2008 was de software gratis, maar versie 2009/10 kost u tien dollar.
Mocht u reeds op de een of andere wijze in het bezit van Finale of Sibelius zijn gekomen, dan heeft Bol voor u verschillende boeken die u helpen bij het leren van het programma. Zoek op "Finale" of "Sibelius".
Voor de volledigheid vermeld ik nog de wiki-pagina met een lijst van beschikbare notatie-software, ook gratis software: Scorewriters
2. De partituur exporteren
Voor zowel Finale als Sibelius geldt dat u een partituur, behalve als programmafile, kunt opslaan als midi, musicxml en wave of mp3.
Midi heeft u beslist nodig. Midi neemt namelijk niet alleen alle noten én de speeltekens uit de partituur over, u kunt ook kiezen voor een bepaalde speelstijl. Door de partituur als midi te exporteren, zal elk virtueel orkest of midi-instrument uw muziek kunnen spelen.
Musicxml komt van pas als u een partituur wilt exporteren naar een ander notatie-programma, bijv. van Finale naar Sibelius. Helaas werkt dit niet altijd even goed. Maar het kan u veel werk besparen.
De export van een wave of een mp3 is nuttig als u het programma meteen een geluidsfile van de partituur wilt laten maken. Finale en Sibelius hebben namelijk een virtueel orkest aan boord. Wilt u later de compositie op een cd zetten, exporteer de partituur dan als wave.
Finale en Sibelius files kunnen worden afgespeeld op een player die de partituur laat zien en de midi laat horen. Midi gebruikt dan meestal geen virtueel orkest, maar de synthetische klanken van de pc die de midi verwerkt. Het resultaat klinkt soms ronduit lelijk.
Als componist wilt u uiteraard dat uw werk op aansprekende wijze wordt gepresenteerd. Een partituur kunt u daarom beter als pdf en evt. als geluidsfile verspreiden, bijv. mp3. Zie mijn Composities.
3. De partituur als pdf
Het pdf format is voor de verspreiding van uw composities het meest geschikt. PDF betekent Portable Document Format. Een pdf kan met elk besturingssysteem in elke browser en met elke printer precies zo worden gepubliceerd als u verkiest.
Met Finale en Sibelius kan een bestand (nog) niet als pdf worden opgeslagen. Er zijn gratis programma's die een pdf van de partituur kunnen maken, maar het resultaat is niet zo bevredigend. De mogelijkheden zijn te beperkt voor een professioneel resultaat.
Adobe is de uitvinder van het pdf format en het is Adobe die het beste programma levert. Waarschijnlijk staat de gratis pdf reader van Adobe reeds op uw pc. Om pdf's te maken heeft u Adobe Acrobat nodig.
Acrobat kan veel, waarschijnlijk meer dan u nodig heeft. Kies daarom de juiste versie.
Vergelijk de drie verschillende
versies. De Standaard versie is geschikt voor ons doel. Koop eventueel bij
Amazon
Bol verkoopt pdf programma's die ik niet ken, maar waarvan sommige zo goedkoop zijn, dat het wellicht de gok waard is. Zoek op "pdf".
Een bezoeker van deze website was zo vriendelijk om mij te wijzen op het bestaan van Bullzip PDF printer, een gratis programma. Hoewel de mogelijkheden beperkt zijn in vergelijking tot Acrobat, maakt dit programma een fraaie PDF van uw partituur: Bullzip PDF Printer.
4. De partituur als geluidsfile
Ofschoon Finale en Sibelius uw partituur met behulp van een gratis virtueel orkest goed kunnen laten klinken, en u het resultaat als wave of mp3 op kunt slaan, zou ik u willen aanraden om gebruik te maken van gespecialiseerde software. Finale en Sibelius zijn allereerst notatie programma's, geen geavanceerde midi sequencers.
Vindt u de weergave van uw partituur in het notatie-programma goed genoeg klinken, save dan de file als midi en sluit het programma af. Een audio editor die een midi sequencer - waarmee u de midi kunt verfijnen - aan boord heeft, is meer geschikt voor de eindfase.
Ook voor dit doel zijn gratis programma's beschikbaar, maar de resultaten zijn er wel naar. De beste resultaten worden bereikt met een programma als Cubase, net zo'n oudgediende als Finale.
Cubase is niet het enige geschikte programma, maar het is wel het bekendste programma. In Cubase kunt u niet alleen makkelijker dan in Finale of Sibelius de uitvoering beïnvloeden, ook kunt u een virtueel instrument of orkest naar keuze uw muziek laten spelen.
Cubase 5 is het vlaggenschip, maar er zijn goedkopere versies beschikbaar. Cubase Studio 5 is beter betaalbaar. Ook Cubase Essential 4, voor de home producer, is geschikt. Die kost ca. € 150,-
5. Het virtuele orkest
Een programma als Cubase kan werken met VST instruments. VST is een afkorting van Virtual Studio Technology. Het is een standaard voor virtuele instrumenten. Soms worden een paar VST instruments met de software meegeleverd, maar daar heeft u niet genoeg aan.
Er is erg veel aanbod op dit gebied. Na een jaar of zes experimenteren met de weergave van klassiek georiënteerde muziek kan ik u de volgende VST instruments aanbevelen:
Edirol HQ-OR Orchestra. Uitstekend virtueel orkest. Alle instrumenten bestaan uit samples van echte instrumenten. De echo die toegevoegd kan worden is levensecht. Edirol Orchestra lijkt niet meer geleverd te worden. Zelf even googlen voor meer informatie.
Miroslav Philharmonik. Nog beter dan Edirol. Zelfs bijgeluiden zijn beschikbaar, zoals orkestleden die hun instrument zitten te stemmen. Ook koren maken deel uit van Miroslav Philharmonik. Dit orkest kost 300 euro's, de beperkte Classik Edition kost € 150.
Edirol HQ-QT Super Quartet. Een combo bestaande uit gitaar, piano, bas en drums. Erg veel keuze aan type instrumenten. Van klassieke gitaar tot electrische, van concert piano tot honky tonk. Ca. € 200,-
PianoTeq. Een zeer overtuigende virtuele piano. PianoTeq 3 kost $ 249,- Als u alleen met piano wilt werken, is dit de beste keuze. PianoTeq heeft ook aanverwante instrumenten aan boord, zoals klavecimbel en historische piano's. Luister naar de demo's.
Hauptwerk. Het beste VST instrument voor orgel met samples van beroemde orgels. De volledige versie kost 499 euro's, de basic 199.
VST Instruments
Als orkest is Miroslav Philharmonik beslist de beste keuze. Het bevat zelfs instrumenten die gewoonlijk geen deel uitmaken van een symfonie orkest, zoals piano, orgel en gitaar. De koren zijn indrukwekkend, maar de orgels zijn niet zo goed als die van Hauptwerk en de piano's zijn toch iets minder dan die van PianoTeq.
Ik wil u nog waarschuwen voor een orkest dat u mogelijk al eens tegen bent gekomen, namelijk het East/West Silver/Gold/Platinum Orchestra. Het is me niet gelukt om daar een fatsoenlijke uitvoering mee te maken en ik ben niet de enige die dit probleem heeft ervaren.
Voor u tot aanschaf van software overgaat, kunt u beter eerst de prijzen vergelijken. Voor gespecialiseerde software zoals VST instruments moet u meestal in het buitenland bestellen. Levering door Amazon UK is relatief eenvoudig, omdat u binnen de EU koopt. Er is helaas geen Amazon NL. Komt misschien nog.
Overigens, van bijna alle software kunt u een demo downloaden van de site van de producent. Helaas werken demo's maar korte tijd. Ze zijn ook beperkt in het gebruik, maar als u van plan bent om veel geld uit te geven, zou u toch eerst de demo moeten proberen.